غارهای دربند رشی در جنوب روستای رشی در بخش رحمت آباد و بلوکات شهرستان رودبار استان گیلان، در ارتفاع حدود هفتصد و پنجاه متری از سطح دریا قرار دارد. قله مرتفع دلفک یا درفک با ارتفاع حدود سه هزار و چهارصد متر از سطح دریا، در این منطقه واقع شده است. این مکانهای باستانی شامل غار بزرگ کویلگر با طول تقریبی شصت متر و غار جوکویله با طول تقریبی سی متر میباشد که دهانه هر دو در جهت جنوب قرار دارد. سنگوارههای کشف شده در غار دربند رشی رودبار نشان میدهد که 200 هزار تا 250 هزار سال در ایران سکونت انسانی وجود داشته است. غار دربند ب، نخستین بار توسط دکتر ولی جهانی (باستان شناس) در سال هزار و سیصد و هشتاد و چهار شناسایی و بررسی شد که طی آن شماری بقایای استخوان جانوران و انسان و همچنین تعدادی قطعات سفال که متعلق به هزاره اول قبل از میلاد می باشد گردآوری شد. در بررسی غار مجاور (کویلگر) شماری قطعات سفال گردآوری شد که همانند سفالهای غار دربند ب، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد هستند. پس از بررسی اولیه پرونده ثبت این غار آماده و در مرداد هشتاد و چهار با شماره سیزده هزار و دویست و نوزده به ثبت آثار ملی رسید. در بررسیهای مجددی توسط بیگلری، جهانی و شیدرنگ صورت گرفت، در این غار علاوه بر بقایای سنگواره ای جانوران (از جمله خرس غار)، تعدادی ابزار سنگی شامل یک ساطور، تراشه روتوش شده، سنگ مادر و ضایعات تراش سنگ از سطح رسوبات، گردآوری شد که مربوط به دوره پارینه سنگی قدیم است. در اردیبهشت ماه سال هزار و سیصد و نود و یک نخستین فصل گمانه زنی در غار دربند ب به سرپرستی دکتر فریدون بیگلری از موزه ملی ایران و با معاونت دکتر ولی جهانی، مسئول مرکز باستان شناسی گیلان و مشارکت متخصصین میان رشته ای انجام شد. هدف از این مطالعات، کسب اطلاعات از ویژگیهای فرهنگ مادی ساکنان غار در دوره پارینه سنگی قدیم، نحوه استفاده آنها از زیست بوم و منابع اطراف غار، نوع پوشش گیاهی و شرایط اقلیمی منطقه و همچنین تاریخچه شکلگیری این غارها و رسوبات باستانی آنها بود. در نتیجه این گمانه زنی، مجموعه غنی از بقایای باستان شناختی، شامل سنگواره جانوران و دست ساختههای سنگی به جای مانده از ساکنان غار کشف شد که باستان شناسان را در شناخت یکی از ناشناختهترین و کهنترین ادوار پیش از تاریخ ایران یاری میکند. بررسیهای زمین شناسی منطقه منجر به شناسایی منابع سنگ استفاده شده در ابزارسازی و کسب اطلاعات جدیدی از تاریخچه زمین شناسی در دره دربند رشی شد. در بقایای غار دربند رشی دو تاریخ گذاری مطلق با روش اورانیوم روی بقایای دندانی جانوری انجام شده و همراه با ابزار سنگی پیدا شده، مشخص میشود که 200 هزار تا 250 هزار سال قبل در یک میان یخچالی کوتاه و گرم، گروههای انسانی در این غار زندگی کرده و از منابع اطراف آن استفاده میکردند و این آثار از آن زمان تاکنون به خوبی حفظ شده است. مطالعه مقدماتی مواد باستان شناختی به دست آمده از غار دربند حاکی از توان بالقوه این مکان باستانی در پاسخگویی به پاره ای از ابهامات و سوالات مطرح درباره فرهنگهای پارینه سنگی قدیم و زیست محیط طبیعی جوامع اولیه مذکور در غرب البرز و تا حدی ایران است. غار دربند تنها غار شناخته شده با بقایای باستان شناختی دوره پارینه سنگی قدیم در کشور، فرصت منحصر به فردی را در اختیار افراد گذاشته که صفحات جدیدی به تاریخ سکونت انسان در سرزمین ایران اضافه میکند. ادامه مطالعات همه جانبه باستان شناسی و میان رشته ای در غارهای دربند و حفظ و معرفی آنها به عنوان کهنترین سکونتگاه تاریخ گذاری شده انسان در ایران از مهمترین اهداف این گروه است.
دانستنی های ضروری
از ابتدا تا انتهای غار حدود دو دقیقه بیشتر طول نمیکشد و بنابراین به لوازم یا ابزار خاصی نیاز ندارید؛ فقط چراغ قوه یا نور موبایل برای روشنایی کفایت میکند داخل غار جاذبه خاص یا نقش و نگاری دیده نمیشود. از ابتدا تا انتهای غار حدود دو دقیقه بیشتر طول نمیکشد و بنابراین به لوازم یا ابزار خاصی نیاز ندارید؛ فقط چراغ قوه یا نور موبایل برای روشنایی کفایت میکند. بیشتر جذابیت غار دربند رشی به زیبایی منطقه و مسیر آن است و البته داخل شدن به غارها همیشه برای افراد جذابیت ویژهای داشتهاند. از درون غار نیز منظره زیبایی مقابلتان است؛ طوریکه دلتان میخواهد برای چند دقیقه روی تخت سنگی بنشینید و به روبهرو بنگرید تا نظارهگر بهشتی رویایی باشیدز دامنهی کوه تا غار حدود ۱۵ دقیقه پیادهروی در مسیر نسبتا هموار با شیب کم پیش رو دارید که در کل دسترسی به غار چندان سخت نیست؛ اما از آنجا که مسیر غار، چشمه یا منبع آب ندارد؛ آب آشامیدنی با خود ببرید.
مسیر دسترسی به غار
اگر به بازدید از غار دربند رشی علاقهمند شدهاید، در اتوبان قزوین-رشت، بعد از رودبار بهسمت خروجی توتکابن بروید. پس از حدود ۱۰ کیلومتر از جادهی توتکابن، راهی جادهی دفراز-پلنگ دره و سیدشت شوید. مسیر اصلی را ادامه دهید تا پس از روستای رشی و قبل از سی دشت، به تابلوی غار دربند رشی در سمت راست جاده برسید.از تهران تا خروجی توتکابن، ۲۷۰ کیلومتر و حدود سه ساعت طول میکشد و از آنجا تا رشی ۲۲ کیلومتر دیگر در پیش دارید که درمجموع حدود چهار ساعت در راه خواهید بود. بازدید از این غار و گشتوگذار در طبیعت زیبای اطراف آن میتواند تجربهای خاطرهانگیز و منحصربهفرد از سفر به رودبار را برایتان رقم بزند.